Als de dagen korter worden en de eerste bladeren vallen, lijkt de tuin vanzelf tot rust te komen. Toch is de herfst juist een goed moment om aan de slag te gaan. Wat je nu doet, bepaalt voor een groot deel hoe je planten de winter doorkomen en hoe snel je tuin in het voorjaar weer op gang komt.

Je hoeft niet alles in één weekend te doen. Verdeel de klussen over september, oktober en november, en werk bij voorkeur op droge dagen zonder nachtvorst. Hieronder vind je een checklist met de belangrijkste taken.

Bladruimen met beleid

Gevallen blad op het gazon is geen goed idee. Het neemt licht weg, houdt vocht vast en kan het gras laten verstikken of schimmelen. Hark het blad daarom regelmatig van het gras, van paden en van het terras, waar natte bladeren bovendien glad worden.

In borders en onder struiken mag het blad juist blijven liggen. Het vormt een beschermende laag voor de bodem en biedt schuilplaatsen aan egels, insecten en andere nuttige dieren. Overtollig blad kun je verzamelen in een hoek of een gaaskooi, zodat je over een jaar mooie bladaarde hebt om te gebruiken.

Snoeien: liever te weinig dan te veel

Veel mensen grijpen in de herfst naar de snoeischaar, maar zware snoei is nu meestal niet nodig. Planten die in het voorjaar bloeien, zoals forsythia of sering, hebben hun bloemknoppen al aangelegd. Snoei je die nu, dan bloeien ze volgend jaar nauwelijks.

Wat je wel kunt doen: dode, zieke of beschadigde takken verwijderen en lange uitschieters van rozen iets inkorten, zodat ze niet loswaaien bij stormen. Vaste planten met stevige stengels en zaaddozen kun je beter laten staan. Ze zien er in de winter mooi uit met rijp erop en vogels eten graag van de zaden. Planten die slap en papperig worden, mag je wel terugknippen.

Kwetsbare planten beschermen tegen vorst

Niet elke plant kan tegen strenge vorst. Vooral mediterrane soorten, jonge aanplant en planten in potten zijn gevoelig. Twijfel je over een bepaalde plant of wil je ervaringen van andere tuiniers lezen, dan vind je op Tuinieren Forum antwoorden op allerlei tuinvragen. Zelf kun je in elk geval deze maatregelen nemen:

• Leg een laag mulch, stro of blad rond de voet van gevoelige planten.
• Wikkel kuipplanten bij strenge vorst in vliesdoek of jute, geen plastic.
• Zet potten tegen een beschutte muur en op potvoetjes, zodat water weg kan.
• Haal echt vorstgevoelige planten, zoals citrus of oleander, naar binnen in een koele, lichte ruimte.
• Graaf knollen van dahlia’s op na de eerste nachtvorst en bewaar ze droog en vorstvrij.

Bodem en gazon voorbereiden

De herfst is een prima moment om de bodem te verbeteren. Strooi compost over lege plekken in de moestuin of borders. Je hoeft die niet in te spitten: regen en bodemleven werken het vanzelf de grond in. Zo blijft de bodemstructuur intact en is de grond in het voorjaar rul en vruchtbaar.

Het gazon kun je nog een laatste keer maaien op een iets hogere stand. Heb je last van mos of kale plekken, dan kun je in het vroege najaar verticuteren en bijzaaien, zolang de grond nog warm genoeg is. Een herfstmeststof met relatief veel kalium helpt het gras sterker de winter in te gaan.

Water, potten en gereedschap

Vergeet de praktische zaken niet. Draai de buitenkraan dicht en laat de leiding leeglopen, zodat hij niet kan bevriezen en barsten. Rol de tuinslang op en berg hem binnen op. Lege terracotta potten kunnen bij vorst scheuren; zet ze ondersteboven in de schuur of onder een afdak.

Maak ook je gereedschap schoon voor je het opbergt. Verwijder aarde, droog alles goed af en geef snoeischaren een druppel olie. In het voorjaar sta je dan meteen klaar zonder eerst roest te moeten bestrijden. Een vijverpomp haal je bij voorkeur uit het water, en een netje over de vijver houdt bladeren tegen.

Ruimte laten voor de natuur

Een winterklare tuin hoeft niet kaal en strak te zijn. Een takkenhoop, wat blad onder de heg en uitgebloeide stengels geven vogels, egels en insecten een plek om de koude maanden door te komen. Hang eventueel een voedersilo op en zorg voor een ondiepe schaal met water die je bij vorst ijsvrij houdt.

Met deze klussen verdeeld over het najaar geef je je tuin een goede start voor de winter. Je beschermt wat kwetsbaar is, houdt de bodem gezond en bespaart jezelf werk in het voorjaar. En op een heldere, koude ochtend heb je dan alle tijd om te genieten van de rijp op de grassen en de vogels die op bezoek komen.